Linux nasıl kurulur?

Linux kurmanın en yaygın yolu, seçtiğiniz dağıtımın ISO dosyasını indirip önyüklenebilir bir USB hazırlamak ve bilgisayarı bu USB’den başlatmaktır. Kurulumdan önce önemli dosyalarınızı yedekleyin; diski silen veya bölümlendiren seçenekler mevcut işletim sistemini ve verileri kaldırabilir. Windows’u silmeden Linux kullanmak istiyorsanız çift önyükleme, yalnızca terminal ve geliştirme araçlarına ihtiyacınız varsa WSL daha uygun olabilir.

Bu rehberdeki USB akışı, yaygın masaüstü dağıtımlarından Ubuntu Desktop üzerinden düşünülmüştür. Her dağıtım aynı yükleyiciyi veya canlı oturumu sunmaz; seçtiğiniz dağıtımın donanım ve kurulum belgelerini esas alın.

Kurulum yöntemini seçin​

• USB ile gerçek kurulum: Linux bilgisayarın ana işletim sistemi olur. Sanal makine katmanı olmadan donanıma doğrudan erişir; performans yine donanım ve sürücü desteğine bağlıdır.
• Çift önyükleme: Açılışta Windows veya Linux seçilir. Disk bölümlendirme ve yedekleme konusunda daha dikkatli olmanız gerekir.
• Sanal makine: Linux, mevcut işletim sistemi içinde çalışır. Ana sistemin diskini bölümlemeden deneme ve eğitim olanağı sağlar; paylaşılan klasörler ve ağ erişimi ayrıca yönetilmelidir. Ayrıca performans donanıma ve sanal makine ayarlarına bağlıdır.
• WSL: Windows içinde Linux dağıtımı ve terminal araçları çalıştırılır. Bilgisayarı USB’den başlatmadan Linux komut satırı kullanmak isteyenler için pratiktir.

USB ile Linux kurulumu​

1. Bir Linux dağıtımı seçin. Yeni başlayanlar için masaüstü arayüzü ve donanım desteği bulunan, uzun süre desteklenen bir dağıtım tercih edin. ISO dosyasını yalnızca dağıtımın resmî sitesinden indirin.
2. En az bir USB belleği hazırlayın. İçindeki veriler silineceği için doğru USB’yi seçtiğinizden emin olun.
3. ISO dosyasını USB’ye normal bir dosya gibi kopyalamayın. Mevcut işletim sisteminize uygun bir imaj yazma aracı seçin; örneğin Windows üzerinde Rufus ile indirilen Ubuntu ISO’sunu ve doğru hedef USB’yi seçerek yazdırın. Hedef aygıtın adını ve kapasitesini onaydan önce kontrol edin.
4. Bilgisayarı yeniden başlatın ve açılış sırasında önyükleme menüsü tuşuna basın. Bu tuş üreticiye göre değişir. USB belleği seçin. USB görünmüyorsa UEFI ayarlarını, USB bağlantısını ve imaj yazma işlemini kontrol edin.
5. Ubuntu Desktop medyasında önce deneme oturumunu seçin. Kablosuz ağ, ses, ekran çözünürlüğü, klavye, dokunmatik yüzey ve harici ekran gibi donanımları test edin. Sorun varsa kurulumdan önce dağıtımın donanım uyumluluğunu araştırın.
6. Ubuntu yükleyicisinde dil, klavye, ağ, kurulum ve kullanıcı seçeneklerini ekranların sırasına göre tamamlayın. BitLocker veya disk denetleyicisi uyarısı çıkarsa devam etmeden ilgili Ubuntu belgesindeki koşulları ve Windows kurtarma anahtarınızın erişilebilirliğini kontrol edin. Disk ekranında seçimin anlamını okuyun: diskin tamamını kullanmak mevcut sistemi silebilir; Windows’un yanında kur seçeneği çift önyükleme oluşturabilir; elle bölümlendirme ise ileri düzey kullanıcılar içindir.
7. Kurulum tamamlandığında USB belleği çıkarıp yeniden başlatın. Açılışta Linux açılıyorsa kurulum başarıyla tamamlanmıştır. Windows ile birlikte kurulum yaptıysanız açılış menüsünde iki sistemin de göründüğünü kontrol edin.
8. İlk açılıştan sonra sistem güncellemelerini, gerekli donanım sürücülerini ve kullandığınız uygulamaları dağıtımın paket yöneticisi üzerinden kurun. Güncelleme tamamlanmadan kişisel dosyalarınızı taşımak yerine sistemi yeniden başlatıp temel donanımı tekrar test edin.

Somut seçim örneği​

Windows’u tamamen kaldırıp Linux kullanacaksanız yedek aldıktan sonra "diski tamamen kullan" seçeneği anlaşılır ve sade bir kurulum sağlar. Windows’u koruyacaksanız doğrulanmış yedek ve gerekli boş alanla birlikte yükleyicinin iki sistemi koruyan seçeneğini değerlendirin. Böyle bir seçenek görünmüyorsa diski silen seçeneğe geçmeyin; önce disk/şifreleme durumunu çözün. Sadece Bash, Git, Python veya sunucu araçları gerekiyorsa Desteklenen Windows sürümünde yönetici PowerShell üzerinden wsl --install ile WSL kurmak ve istenirse yeniden başlatmak, disk bölümlendirmeden Linux ortamı edinmenizi sağlar.

Kurulum yöntemleri arasındaki temel farkı şu şekilde değerlendirebilirsiniz:

Sık yapılan hatalar​

USB belleği biçimlendirmek ile önyüklenebilir kurulum medyası oluşturmayı karıştırmayın; yalnızca biçimlendirilmiş USB bilgisayarı başlatmaz. ISO’yu doğrulamadan veya resmî olmayan kaynaktan indirmek de kurulum sorunlarına yol açabilir. Ayrıca BIOS/UEFI ayarlarında rastgele değişiklik yapmak yerine önce önyükleme menüsünü deneyin. Çift önyüklemede Windows’un hızlı başlatma ve disk şifreleme ayarları, Linux’un bölüme erişmesini etkileyebilir.

Sık sorulan sorular​

Linux kurulumu için USB bellekteki veriler silinir mi?​

Evet. ISO yazdırma işlemi USB’nin içeriğini değiştirebilir. İşleme başlamadan önce USB’deki dosyaları başka bir yere kopyalayın.

Linux kurulmadan önce deneme yapılabilir mi?​

Evet. Birçok dağıtım USB’den canlı oturum açar. Böylece kurulum yapmadan temel donanımı ve masaüstünü test edebilirsiniz.

Kurulumdan sonra Windows açılıyorsa Linux silinmiş midir?​

Hayır, mutlaka silinmiş anlamına gelmez. UEFI önyükleme sırası Windows’u önce seçiyor olabilir. Önyükleme menüsünü kontrol edin; Linux kurulumu görünmüyorsa USB ile kurtarma veya önyükleyici onarımı gerekebilir.