Linux nedir?

Linux, teknik anlamıyla bilgisayarın donanımı ile çalışan programlar arasındaki temel işleri yöneten işletim sistemi çekirdeğidir. İşlemci zamanının ve belleğin kullanılması, aygıtlarla iletişim ve programların çalışması bu temel katmanla ilişkilidir. Günlük dilde ise Linux adı, bu çekirdeği kullanan Ubuntu gibi tam işletim sistemleri için de kullanılır. Bilgisayarında Linux denemek isteyen birinin genellikle indirmesi gereken şey çekirdeğin kendisi değil, kullanıma hazır bir dağıtımdır.

Çekirdek ile Linux dağıtımı arasındaki fark​

Çekirdek, tek başına alıştığımız masaüstünü ve uygulama bütününü sağlamaz. Dağıtım; çekirdeği sistem araçları, yazılım kurma ve güncelleme altyapısı, seçilmiş uygulamalar ve gerekiyorsa grafik arayüzle bir araya getirir. Bu nedenle iki dağıtım aynı Linux çekirdeğini temel alsa bile kurulum ekranları, varsayılan programları ve yönetim yöntemleri farklı olabilir.

İndirilecek sistemi seçerken yalnızca dağıtım adına bakmak yeterli değildir. Masaüstü kullanımına mı, sunucuya mı yönelik olduğu; bilgisayarının işlemci mimarisini destekleyip desteklemediği ve ihtiyaç duyduğun yazılımların bulunup bulunmadığı da önem taşır. İnternette gördüğün bir kurulum komutunu kullanmadan önce hangi dağıtım için yazıldığını kontrol etmek gerekir.

Linux hangi işlerde kullanılabilir?​

Masaüstünde web tarayıcısı, belge hazırlama ve yazılım geliştirme gibi işler için kullanılabilir. Sunucuda ise web uygulamalarının, veritabanlarının ve ağ hizmetlerinin çalıştığı ortam olabilir. Aynı çekirdek ailesinin kullanılması, bu iki ortamın aynı kurulum ve yönetim alışkanlıklarını gerektirdiği anlamına gelmez.


Windows veya macOS için sunulan bir uygulamanın Linux sürümünün de bulunduğunu varsaymamak gerekir. Geçişten önce kullandığın programların geliştirici sayfalarındaki sistem desteğini incele; alternatif bir program varsa kendi dosyalarınla uyumunu değerlendir. Linux kullanmak, güvenlik güncellemelerini ve yedeklemeyi gereksiz hâle getirmez. Özellikle internete açık sunucularda kurulumdan sonraki bakım da işin parçasıdır.

Kurulum yapmadan Linux nasıl denenir?​

İlk deneme için canlı USB, mevcut sistemi hemen değiştirmeden masaüstünü görmeye yarar. Ubuntu'nun canlı oturumu buna bir örnektir. Aşağıdaki akış bilgisayara kalıcı kurulum yapmayı içermez:

1. Bilgisayarının mimarisine uygun Ubuntu masaüstü imajını resmî indirme kanalından edin. USB bellekteki gerekli dosyaları önce başka bir yere yedekle.
2. İmajı mevcut işletim sistemine uygun bir imaj yazma aracıyla USB'ye yaz. ISO dosyasını yalnızca kopyalamak yeterli değildir. Yazma işlemi seçilen USB'nin içeriğini siler; hedef aygıtı dikkatle kontrol et.
3. Bilgisayarı USB'den başlat. Açılan akışta dil ve klavye seçimlerinden sonra kurulum yerine “Try Ubuntu” seçeneğiyle deneme oturumuna geç.
4. Denemeyi bitirince yeniden başlat; istendiğinde USB'yi çıkararak normal sistemine dön. Kalıcı kurulum veya disk bölümleme adımlarına geçme.

Örneğin, ağırlıklı olarak tarayıcı ve belgelerle çalışan bir kişinin Linux'u merak ettiğini varsayalım. Canlı oturumda kablosuz ağına bağlanmayı, ses çıkışını ve klavyeyi kontrol edebilir; önemsiz bir örnek belgenin kopyasını açıp düzenlemeyi deneyebilir. Böylece kendi iş akışındaki somut eksikleri görür. Deneme sırasında bilgisayarın iç diskindeki asıl dosyalarını değiştirmek yerine kopyalarla çalışması daha uygundur.

Bu kontrol, bütün donanım özelliklerinin kesin olarak desteklendiğini kanıtlamaz. Ubuntu'nun canlı önizlemesi açık kaynak sürücülerle çalışır; bazı donanımların ihtiyaç duyduğu özel sürücüler burada bulunmayabilir. Denemedeki bir eksikliği değerlendirirken bu sınırı da hesaba katmak gerekir.

Sık sorulan sorular​

Linux kullanmak için terminal bilmek gerekir mi?​

Grafik arayüzlü bir masaüstünde birçok günlük iş menülerden yapılabilir. Örneğin Ubuntu'da uygulama kurmak için App Center kullanılabilir. Sunucu yönetimi, otomasyon ve bazı sorun giderme işlemlerinde ise komut satırını öğrenmek faydalıdır.

GNU/Linux adı neden kullanılır?​

GNU/Linux, Linux çekirdeğiyle GNU sistem bileşenlerinin birlikte kullanıldığı işletim sistemlerini ifade eder. GNU projesi ile Linux çekirdeği ayrı projelerdir. Bu adlandırma, çalışan sistemin çekirdek dışında da bileşenleri bulunduğunu görünür kılar.

Linux ücretsizse bütün uygulamalar da ücretsiz midir?​

Hayır. Dağıtımın ücretsiz indirilebilmesi, her uygulamanın, hizmetin veya desteğin ücretsiz olmasını gerektirmez. Ayrıca “özgür yazılım” kavramı yalnızca fiyatla ilgili değildir; yazılımı kullanma, inceleme, değiştirme ve paylaşma özgürlükleriyle ilgilidir.