Tekliften önce sözleşmede netleştirmeniz gereken 5 madde

Bir freelance işte en çok sorun çıkaran nokta, işin kötü yapılması değil; işin başında aynı şeyin farklı anlaşılmasıdır. Teklif vermeden ya da teklifi kabul etmeden önce bazı maddeleri yazılı hale getirmek, sonradan yaşanacak süre, kapsam ve ödeme tartışmalarını büyük ölçüde azaltır. Özellikle ilk kez çalışacağınız müşteriyle, sözlü anlaşma yerine basit ama net bir sözleşme veya çalışma metni kullanmak daha güvenlidir.

1. İşin kapsamı tam olarak ne?​

Kapsam, sizin hangi işi teslim edeceğinizi ve hangi işin bu anlaşmanın dışında kaldığını anlatır. Örneğin “logo tasarımı” demek yeterli değildir; kaç taslak, hangi formatlar, hangi kullanım alanları ve hangi teslim tarihi olduğu açık olmalıdır. Kapsam net değilse, küçük ek istekler zamanla ayrı iş gibi görünmeyebilir ve bu da ücretsiz ekstra emek doğurur.

2. Revizyon sayısı ve ek değişiklikler nasıl işleyecek?​

Revizyon, teslim edilen iş üzerinde yapılan düzeltme veya değişiklik talebidir. Burada önemli olan, kaç tur düzeltmenin fiyata dahil olduğunu ve bunun dışındaki taleplerin nasıl ücretlendirileceğini baştan yazmaktır. Böylece “bir iki küçük düzeltme” diye başlayan istekler sınırsız değişikliğe dönüşmez. Freelancers Union’ın sözleşme örneğinde de ek revizyonların ayrıca ücretlendirilebilmesi için sınır konması öneriliyor.

3. Ödeme zamanı ve yöntemi nasıl olacak?​

En sık yaşanan sorunlardan biri, iş teslim edilse bile ödemenin ne zaman yapılacağının belirsiz kalmasıdır. Bu yüzden peşin ödeme, ara ödeme, milestone veya teslim sonrası ödeme gibi modeli önceden belirlemek gerekir. Ayrıca banka havalesi, platform içi ödeme ya da farklı bir yöntem kullanılacaksa bu da açıkça yazılmalıdır. Genel yaklaşım, ödeme takvimini teslimat takvimiyle birlikte düşünmektir; biri belirsizse diğeri de riskli hale gelir.

4. İptal ve işin yarıda kalması durumunda ne olur?​

Müşteri işi durdurursa veya siz işi sürdürmeyecek duruma gelirseniz, o ana kadar yapılan çalışmanın nasıl değerlendirileceği baştan belirtilmelidir. Bu tür maddeler, tamamlanmış işin karşılığının ödenmesini ve tarafların süreci makul bir şekilde kapatmasını kolaylaştırır. Özellikle proje uzun sürecekse, iptal halinde hangi aşamanın ücretlendirileceğini yazmak faydalıdır.

5. Teslim dosyaları ve kullanım hakkı kime ait olacak?​

Bazı işler tamamlandığında, kaynak dosyalar, düzenlenebilir sürümler veya yeniden kullanım hakları ayrıca önem kazanır. Teslimde yalnızca final dosya mı verileceği, yoksa çalışma dosyalarının da paylaşılacağı açık olmalıdır. Aynı şekilde tasarım, metin, kod veya içerik üzerinde kullanım hakkının ne zaman devredileceği de karışıklık yaratabilir. Bu ayrımı baştan belirtmek, sonradan “dosyayı da gönderin” veya “haklar bende kaldı sanıyordum” gibi anlaşmazlıkları önler.

Kısa kontrol listesi​

• İşin çıktısı nedir?
• Kaç revizyon dahildir?
• Ödeme ne zaman ve nasıl yapılır?
• İptalde hangi aşama ücretlidir?
• Kaynak dosyalar ve kullanım hakları nasıl devredilecek?

İyi bir freelance anlaşması uzun olmak zorunda değildir; ama belirsiz olmamalıdır. Özellikle yeni müşterilerde, tek bir sayfalık net bir metin bile sonradan çıkacak çoğu sorunu önler.