Yazılım çeşitleri nedir?

Yazılım çeşitleri, en kısa anlatımla, bir programın hangi işi yaptığına ve nerede çalıştığına göre ayrılan sınıflardır; doğru ayrım, örnekleri karıştırmadan anlamayı kolaylaştırır.

Bu yazı, yazılımı sistem, uygulama, geliştirme ve cihaz içi kullanım gibi pratik ölçütlerle ayırır; böylece her türün ne zaman ve neden kullanıldığını netleştirir.

Yazılım türleri nasıl ayrılır?​

Yazılımı ayırmanın en sağlam yolu, "adı ne?" sorusundan önce "hangi ihtiyacı çözüyor?" sorusunu sormaktır. Aynı program, görünüşte benzer olsa bile farklı bir sınıfa girebilir; örneğin bir tarayıcı uygulama yazılımıdır, işletim sistemi ise sistem yazılımıdır.

Bir diğer ölçüt çalışma ortamıdır. Program masaüstünde mi kurulu, web tarayıcısında mı açılıyor, bir cihazın içinde mi gömülü çalışıyor? Bu soru, türleri birbirine karıştırmayı azaltır ve özellikle yeni başlayanlar için net bir sınıflandırma sağlar.

Başlıca yazılım çeşitleri​

Sistem yazılımı​

Sistem yazılımı, bilgisayarın temel işleyişini yönetir. İşletim sistemi, aygıt sürücüleri ve bazı yardımcı sistem araçları bu gruba girer. Kullanıcı çoğu zaman doğrudan bu yazılımla iş yapmaz; diğer programların çalışacağı zemini hazırlar.

Uygulama yazılımı​

Uygulama yazılımı, kullanıcının doğrudan bir işini tamamlamasına yardım eder. Yazı yazma, tablo hazırlama, görüntü düzenleme, mesajlaşma ya da muhasebe gibi görevler bu sınıfın tipik örnekleridir. Bir programın asıl amacı kullanıcıya sonuç üretmekse, genellikle bu gruba yakındır.

Geliştirme yazılımı​

Geliştirme yazılımı, başka yazılımlar üretmek için kullanılır. Kod editörleri, bütünleşik geliştirme ortamları, derleyiciler, hata ayıklayıcılar ve sürüm kontrol araçları bu alandadır. Burada amaç son kullanıcıya doğrudan iş yapmak değil, yazılım üretim sürecini kolaylaştırmaktır.

Çalıştığı ortama göre türler​

Web yazılımı​

Web yazılımı, tarayıcı üzerinden erişilen uygulamaları anlatır. Kullanıcı kurulum yapmadan çalışabilir; ancak çoğu zaman internet bağlantısı, sunucu tarafı işlem ve istemci tarafı arayüz birlikte kullanılır. Bu yüzden web yazılımı, bir programın dağıtım ve kullanım biçimini de tanımlar.

Masaüstü yazılımı​

Masaüstü yazılımı, bilgisayara kurularak çalışan programdır. Yerel donanım kaynaklarını daha doğrudan kullanabilir ve bazı senaryolarda çevrimdışı çalışabilir. Kurulum, güncelleme ve işletim sistemi uyumluluğu burada önemli hale gelir.

Gömülü yazılım​

Gömülü yazılım, belirli bir cihazın içinde belirli bir görevi yürütür. Ev aletleri, otomotiv sistemleri, yönlendiriciler ve bazı endüstriyel cihazlarda görülür. Genel amaçlı masaüstü programlarından farkı, çoğu zaman dar bir donanım ve görev seti için tasarlanmasıdır.

Hangi sınıflandırma ne zaman işe yarar?​

Sınıfı doğru seçmek, özellikle öğrenme veya proje planlama aşamasında fayda sağlar. Bir uygulamanın nasıl dağıtılacağını, hangi araçlarla geliştirileceğini ve hangi platformda çalışacağını anlamak için önce türünü bilmek gerekir.

Pratikte en yararlı yaklaşım, tek bir etiket yerine birkaç ölçütü birlikte kullanmaktır: görev, çalışma ortamı ve hedef kullanıcı. Böyle bakınca bir yazılımın yalnızca "uygulama" ya da "sistem" olup olmadığı değil, web mi masaüstü mü, genel amaçlı mı gömülü mü olduğu da daha kolay anlaşılır.