- Konu sahibi
- #1
Fren yaparken çıkan sesin nedeni, sesin türüne ve hangi koşulda duyulduğuna göre değişir. Hafif gıcırtı; balata tozu, nem, yüzey pası veya balatanın titreşiminden kaynaklanabilir. Buna karşılık metal sürtmesi, sürekli yüksek ses, direksiyonda titreme ya da fren mesafesinin uzaması daha ciddi bir arızaya işaret edebilir. Ses yeni başladıysa ve tekrarlıyorsa fren sistemi gecikmeden kontrol ettirilmelidir; metalik sürtme veya fren performansında azalma varsa aracı kullanmaya devam etmek güvenli değildir.
Fren sesi yalnızca “var” veya “yok” şeklinde değerlendirilmemelidir. Sesin ne zaman başladığı, fren pedalına ne kadar basıldığı, aracın soğuk veya sıcak olduğu ve sesin ön ya da arka tekerleklerden gelip gelmediği teşhis için önemlidir.
Tablodaki belirtiler kesin teşhis değildir. Aynı ses farklı parçalardan gelebilir; örneğin disk yüzeyindeki pas kısa süreli ses yapabileceği gibi, sıkışan bir kaliper de sürekli sürtme sesi oluşturabilir.
Fren balatası diske bastığında oluşan titreşim, sürücünün gıcırtı olarak duyduğu sesi meydana getirebilir. Balata malzemesinin yapısı, disk yüzeyinin durumu, balatanın cama benzer şekilde sertleşmesi ve fren mekanizmasındaki titreşim bu sesi artırabilir. Toz veya nem de özellikle düşük hızlarda sesi belirginleştirebilir.
Balata inceldikçe bazı araçlarda bulunan aşınma uyarı sacı diske temas ederek tiz bir uyarı sesi çıkarır. Bu ses, balatanın belirli bir kalınlığın altına indiğini gösterebilir. Ancak her araçta aynı uyarı sistemi bulunmaz; ses gelmemesi balatanın mutlaka sağlam olduğu anlamına gelmez.
Balata tamamen tükendiğinde metal taşıyıcı kısım diske sürtebilir. Bu durumda duyulan ses genellikle daha sert ve metaliktir. Kullanıma devam etmek diski de bozabilir ve fren performansını düşürebilir.
Araç gece boyunca bekledikten, yağmur gördükten veya yıkandıktan sonra frenlerin ilk birkaç kullanımında hafif ses duyulması çoğu zaman disk yüzeyindeki nem ya da ince pas tabakasıyla açıklanabilir. Ses kısa bir sürüş içinde kayboluyor, araç düz frenliyor ve pedal hissi değişmiyorsa bu durum tek başına ciddi arıza kanıtı değildir.
Bununla birlikte “ses sonra geçti” durumu balata veya disk aşınmasını kesin olarak dışlamaz. Ses her frenlemede tekrarlanıyorsa, birkaç gün içinde artıyorsa veya araç uzun süre kullanılmadığında yeniden ortaya çıkıyorsa fren sistemi ölçülerek incelenmelidir.
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa deneme amaçlı sert fren yapmayın ve aracı güvenli bir yerde durdurun:
Güvenli bir yerde, düşük hızda ve trafik yokken sesin yalnızca fren pedalına basıldığında mı çıktığını gözlemleyebilirsiniz. Ses fren yapmadan da devam ediyorsa sorun balata-disk temasından, kaliperden, rulmandan veya lastik çevresindeki başka bir parçadan kaynaklanabilir. Ses yalnızca geri giderken ortaya çıkıyorsa balata ile disk arasındaki yüzey hareketi veya taş sıkışması gibi farklı bir neden söz konusu olabilir.
Fren balatasının kalınlığını dışarıdan gözle değerlendirmek her zaman yeterli değildir. İç ve dış balata farklı hızlarda aşınabilir. Bu nedenle kontrol sırasında balataların iki tarafta da incelenmesi, disk yüzeyinin oluk ve çatlak açısından değerlendirilmesi, kaliper kızaklarının ve fren hidroliği seviyesinin kontrol edilmesi gerekir.
Ses tekrarlanıyorsa servise yalnızca “fren ses yapıyor” demek yerine şu bilgileri aktarın: Sesin gıcırtı mı metal sürtmesi mi olduğu, soğukta veya sıcakta ortaya çıkıp çıkmadığı, fren yapmadan da duyulup duyulmadığı, hangi tekerlekten geldiği, fren sırasında çekme veya titreşim olup olmadığı ve son bakımın ne zaman yapıldığı.
Servisten balata kalınlığının, disk yüzeyinin ve kalınlığının, kaliper hareketinin, fren hortumlarının ve gerekli ise tekerlek rulmanının birlikte kontrol edilmesini isteyin. Sadece ses kesilsin diye balata yüzeyine rastgele yağlayıcı veya temizleyici uygulanmamalıdır. Fren balatası ve disk arasına yağ bulaşması frenleme gücünü ciddi biçimde azaltabilir.
Kontrol sonucunda yalnızca toz, nem veya yüzey pası tespit edilirse temizlik ve doğru montaj yeterli olabilir. Balata aşınmışsa aksın iki tarafındaki balatalar birlikte değiştirilmelidir. Diskte derin oluk, çatlak, aşırı incelme veya belirgin düzensizlik varsa diskin de üretici sınırlarına göre değiştirilmesi ya da uygun koşullarda yenilenmesi gerekir. Parçalar değiştirildikten sonra frenlerin alışması için servisin önerdiği rodaj sürecine uyulmalıdır; bu süreçte gereksiz sert ve sürekli frenlerden kaçınılır.
Sesin türüne göre olası nedenler
Fren sesi yalnızca “var” veya “yok” şeklinde değerlendirilmemelidir. Sesin ne zaman başladığı, fren pedalına ne kadar basıldığı, aracın soğuk veya sıcak olduğu ve sesin ön ya da arka tekerleklerden gelip gelmediği teşhis için önemlidir.
| Ses veya belirti | Olası neden | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| İnce gıcırtı, özellikle düşük hızda | Balata titreşimi, toz, nem veya yüzey pası | Ses tekrarlıyorsa balata, disk ve kaliper kontrol edilmeli |
| Yağmurdan veya uzun beklemeden sonra kısa süreli ses | Disk yüzeyindeki nem ya da ince pas tabakası | Frenleme normale dönüyor ve ses kayboluyorsa izlenebilir; devam ederse kontrol gerekir |
| Sert metal sürtmesi veya kazıma sesi | Balata aşınmasının ilerlemesi, balatanın bitmesi veya diskin zarar görmesi | Aracı zorlamadan güvenli yerde durulmalı ve servis çağrılmalı |
| Fren sırasında titreşim veya direksiyonun sallanması | Diskte düzensiz kalınlık, eğrilik, gevşeklik veya süspansiyon sorunu | Fren sistemi ve ön takım birlikte incelenmeli |
| Fren bırakıldıktan sonra sürtme veya uğultu | Kaliperin sıkışması, balatanın geri dönememesi veya rulman sorunu | Tekerlek ve fren mekanizması kısa sürede kontrol edilmeli |
Fren balatası ve diski neden ses yapar?
Fren balatası diske bastığında oluşan titreşim, sürücünün gıcırtı olarak duyduğu sesi meydana getirebilir. Balata malzemesinin yapısı, disk yüzeyinin durumu, balatanın cama benzer şekilde sertleşmesi ve fren mekanizmasındaki titreşim bu sesi artırabilir. Toz veya nem de özellikle düşük hızlarda sesi belirginleştirebilir.
Balata inceldikçe bazı araçlarda bulunan aşınma uyarı sacı diske temas ederek tiz bir uyarı sesi çıkarır. Bu ses, balatanın belirli bir kalınlığın altına indiğini gösterebilir. Ancak her araçta aynı uyarı sistemi bulunmaz; ses gelmemesi balatanın mutlaka sağlam olduğu anlamına gelmez.
Balata tamamen tükendiğinde metal taşıyıcı kısım diske sürtebilir. Bu durumda duyulan ses genellikle daha sert ve metaliktir. Kullanıma devam etmek diski de bozabilir ve fren performansını düşürebilir.
Hangi durumda ses normal sayılabilir?
Araç gece boyunca bekledikten, yağmur gördükten veya yıkandıktan sonra frenlerin ilk birkaç kullanımında hafif ses duyulması çoğu zaman disk yüzeyindeki nem ya da ince pas tabakasıyla açıklanabilir. Ses kısa bir sürüş içinde kayboluyor, araç düz frenliyor ve pedal hissi değişmiyorsa bu durum tek başına ciddi arıza kanıtı değildir.
Bununla birlikte “ses sonra geçti” durumu balata veya disk aşınmasını kesin olarak dışlamaz. Ses her frenlemede tekrarlanıyorsa, birkaç gün içinde artıyorsa veya araç uzun süre kullanılmadığında yeniden ortaya çıkıyorsa fren sistemi ölçülerek incelenmelidir.
Aracı kullanmadan önce kontrol edilmesi gereken belirtiler
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa deneme amaçlı sert fren yapmayın ve aracı güvenli bir yerde durdurun:
- Metal kazıma veya sürekli sürtme sesi
- Fren pedalının normalden daha yumuşak olması ya da dibe yaklaşması
- Fren mesafesinin belirgin şekilde uzaması
- Fren sırasında aracın sağa veya sola çekmesi
- Direksiyonda veya fren pedalında güçlü titreşim
- Yanık kokusu, tekerlekten duman veya bir tekerleğin diğerlerinden belirgin biçimde sıcak olması
- Fren uyarı lambasının yanması
Sesin kaynağı nasıl daha doğru anlaşılır?
Güvenli bir yerde, düşük hızda ve trafik yokken sesin yalnızca fren pedalına basıldığında mı çıktığını gözlemleyebilirsiniz. Ses fren yapmadan da devam ediyorsa sorun balata-disk temasından, kaliperden, rulmandan veya lastik çevresindeki başka bir parçadan kaynaklanabilir. Ses yalnızca geri giderken ortaya çıkıyorsa balata ile disk arasındaki yüzey hareketi veya taş sıkışması gibi farklı bir neden söz konusu olabilir.
Fren balatasının kalınlığını dışarıdan gözle değerlendirmek her zaman yeterli değildir. İç ve dış balata farklı hızlarda aşınabilir. Bu nedenle kontrol sırasında balataların iki tarafta da incelenmesi, disk yüzeyinin oluk ve çatlak açısından değerlendirilmesi, kaliper kızaklarının ve fren hidroliği seviyesinin kontrol edilmesi gerekir.
Serviste hangi kontrol ve işlem istenmeli?
Ses tekrarlanıyorsa servise yalnızca “fren ses yapıyor” demek yerine şu bilgileri aktarın: Sesin gıcırtı mı metal sürtmesi mi olduğu, soğukta veya sıcakta ortaya çıkıp çıkmadığı, fren yapmadan da duyulup duyulmadığı, hangi tekerlekten geldiği, fren sırasında çekme veya titreşim olup olmadığı ve son bakımın ne zaman yapıldığı.
Servisten balata kalınlığının, disk yüzeyinin ve kalınlığının, kaliper hareketinin, fren hortumlarının ve gerekli ise tekerlek rulmanının birlikte kontrol edilmesini isteyin. Sadece ses kesilsin diye balata yüzeyine rastgele yağlayıcı veya temizleyici uygulanmamalıdır. Fren balatası ve disk arasına yağ bulaşması frenleme gücünü ciddi biçimde azaltabilir.
Kontrol sonucunda yalnızca toz, nem veya yüzey pası tespit edilirse temizlik ve doğru montaj yeterli olabilir. Balata aşınmışsa aksın iki tarafındaki balatalar birlikte değiştirilmelidir. Diskte derin oluk, çatlak, aşırı incelme veya belirgin düzensizlik varsa diskin de üretici sınırlarına göre değiştirilmesi ya da uygun koşullarda yenilenmesi gerekir. Parçalar değiştirildikten sonra frenlerin alışması için servisin önerdiği rodaj sürecine uyulmalıdır; bu süreçte gereksiz sert ve sürekli frenlerden kaçınılır.
