- Konu sahibi
- #1
Bayilik almadan önce markayı ve sözleşme yapacağınız şirketi doğrulayın; bütün kuruluş ve işletme giderlerini hesaplayın, bölge ve çıkış şartlarını yazılı olarak inceleyin. Ardından satış tahminini mevcut bayiler ve seçtiğiniz lokasyon üzerinden sınayın. Beklenen satışlar maliyetleri karşılamıyorsa veya önemli koşullar yazılı güvenceye bağlanmıyorsa ödeme yapmadan teklifi yeniden değerlendirin.
Önce bayilik verenin ticaret unvanını, sicil bilgilerini ve sözleşmeyi imzalayacak kişinin yetkisini isteyin. Türkiye’de ticaret sicili kayıtları ve ilanları, şirketin kayıtlı bilgilerini karşılaştırmak için kullanılabilir. Unvan veya yetki bilgilerinde uyuşmazlık varsa açıklama ve güncel belge isteyin. Sicilde kayıt bulunması, şirketin kârlı olduğunu veya verdiği satış sözlerinin gerçekleşeceğini kanıtlamaz.
Markanın kime ait olduğunu ve sözleşmeyi sunan şirketin bu markayla bayilik verme yetkisini de belgeleyin. Marka sahibi ile sözleşmenin tarafı farklıysa aralarındaki yetki ilişkisini sorun. Ayrıca teklifin yalnızca ürün satma hakkı mı, yoksa marka kullanımı, işletme modeli ve destek de içeren bir sistem mi sunduğunu netleştirin; “bayilik” adı tek başına hakların kapsamını göstermez.
Firmadan ücretlerin kapsamını ve ödeme zamanlarını yazılı isteyin. Giriş bedelinin yanında dekorasyon, ekipman, ilk stok, kira depozitosu, ruhsat, eğitim, yazılım ve açılış giderlerini hesaba katın. Açılıştan sonraki ilk aylarda kira, personel, vergi ve tedarik ödemelerini karşılayacak işletme sermayesini de ayrı tutun.
Teklifleri karşılaştırırken özellikle şu kalemlerin hesaplama yöntemine bakın:
İşletmenin başa baş noktasını görmek için aylık sabit giderleri, satış başına değişken maliyetler düşüldükten sonra kalan satış payına bölün. Örneğin varsayımsal olarak aylık sabit giderler 150.000 TL, ürün maliyeti ve satışa bağlı diğer giderlerden sonra kalan pay satışların %30’u ise başa baş satış yaklaşık 500.000 TL’dir. Bu tutar kâr hedefi değil, seçilen varsayımlarla giderleri karşılama eşiğidir; başlangıç yatırımının geri kazanılmasını da içermez.
Hesabı beklenen, düşük ve yüksek satış senaryolarıyla tekrarlayın. Bedellerin hangi satış tutarı üzerinden hesaplandığını ve KDV dahil olup olmadığını aynı temelde karşılaştırın; kredi taksitleri ve işletme sahibinin geçim ihtiyacı için ayrıca nakit planı yapın. Düşük satış senaryosunda açığı karşılayacak kaynağınız yoksa giriş bedeli uygun görünse bile yatırımı ertelemek veya koşulları değiştirmek daha güvenli olabilir.
Firma önerdiği ciroyu hangi şubelerin, hangi dönemlerin ve hangi gider varsayımlarının desteklediğini yazılı açıklasın. Mümkünse farklı lokasyonlardaki mevcut bayilerle ve işletmesini devretmiş veya kapatmış bayilerle görüşün. Satış beklentisinin yanında ürün tedariki, merkezin desteği ve beklenmeyen giderler hakkında da soru sorun; tek bir başarılı şubeyi kendi işletmenizin sonucu saymayın.
Seçtiğiniz yerde yaya hareketini farklı gün ve saatlerde gözlemleyin; hedef müşteri, rakipler, ulaşım, kira ve faaliyet için gereken izinleri değerlendirin. Merkezin lokasyonu onaylaması satış garantisi değildir. Uygunluk veya izin koşulları netleşmeden uzun süreli kira taahhüdüne girmeyin.
Sözlü vaatlerin sözleşmeye ve eklerine yazılmasını isteyin. Bölge koruması varsa sınırları, süresi ve istisnaları belirli olsun. Aynı bölgede yeni bayi açılması, merkezin doğrudan satış yapması ve internet siparişlerinin nasıl karşılanacağı ayrı ayrı açıklansın. “Tek yetkili bayi” ifadesi, bu ayrıntılar yazılmadıkça bütün satış kanallarında koruma sağlandığını göstermeyebilir.
Sözleşmenin süresini, yenileme koşullarını, satış hedeflerini ve hedefe ulaşılamazsa ne olacağını inceleyin. Zorunlu tedarikçiler, fiyat değişiklikleri, eğitim ve reklam desteğinin kapsamı ile merkezin tek taraflı değişiklik yapabileceği koşullar da açık olmalı. Teminat, şahsi kefalet veya senet isteniyorsa hangi borçları güvenceye aldığı ve ne zaman iade edileceği netleştirilmelidir.
Çıkış hükümlerinde fesih nedenlerini, bildirim şartlarını, olası cezai bedelleri, stok ve ekipmanın akıbetini, devir imkanını ve sözleşme sonrası marka kullanımını kontrol edin. Özellikle rekabet etmeme hükmünün kapsamını ve uygulanabilirliğini avukatla değerlendirin. Bir mali müşavirden de yatırım ve nakit akışı hesabını gözden geçirmesini isteyin.
Son sözleşme metnini bütün ekleriyle alın; ücret çizelgesi, bölge tanımı, destek kapsamı ve konuşulan özel şartların aynı metinlerle uyumlu olduğunu kontrol edin. Eksik veya belirsiz maddeler için firmaya yazılı düzeltme talebi gönderin ve gelen yeni sürümü yeniden inceleyin.
Ön ödeme isteniyorsa ödemenin ne karşılığında yapıldığını, hangi hesaba gönderileceğini ve anlaşma kurulmazsa iade edilip edilmeyeceğini yazılı olarak belirleyin. İmzalanan sözleşme ve eklerinin birer kopyasını, ödeme dekontunu ve yazışmaları saklayın. Firma kritik belgeleri paylaşmıyor, inceleme için makul zaman tanımıyor veya yalnız sözlü güvence veriyorsa ödeme ve imzayı erteleyin.
Şirketi ve teklif edilen hakkı doğrulayın
Önce bayilik verenin ticaret unvanını, sicil bilgilerini ve sözleşmeyi imzalayacak kişinin yetkisini isteyin. Türkiye’de ticaret sicili kayıtları ve ilanları, şirketin kayıtlı bilgilerini karşılaştırmak için kullanılabilir. Unvan veya yetki bilgilerinde uyuşmazlık varsa açıklama ve güncel belge isteyin. Sicilde kayıt bulunması, şirketin kârlı olduğunu veya verdiği satış sözlerinin gerçekleşeceğini kanıtlamaz.
Markanın kime ait olduğunu ve sözleşmeyi sunan şirketin bu markayla bayilik verme yetkisini de belgeleyin. Marka sahibi ile sözleşmenin tarafı farklıysa aralarındaki yetki ilişkisini sorun. Ayrıca teklifin yalnızca ürün satma hakkı mı, yoksa marka kullanımı, işletme modeli ve destek de içeren bir sistem mi sunduğunu netleştirin; “bayilik” adı tek başına hakların kapsamını göstermez.
Toplam yatırımı ve aylık başa baş satışını hesaplayın
Firmadan ücretlerin kapsamını ve ödeme zamanlarını yazılı isteyin. Giriş bedelinin yanında dekorasyon, ekipman, ilk stok, kira depozitosu, ruhsat, eğitim, yazılım ve açılış giderlerini hesaba katın. Açılıştan sonraki ilk aylarda kira, personel, vergi ve tedarik ödemelerini karşılayacak işletme sermayesini de ayrı tutun.
Teklifleri karşılaştırırken özellikle şu kalemlerin hesaplama yöntemine bakın:
| Kalem | Sorulacak soru |
|---|---|
| Giriş bedeli | Hangi hizmetler dahil, iade koşulu var mı? |
| Sürekli marka bedeli | Sabit mi, satış üzerinden mi; hangi tutara uygulanıyor? |
| Reklam ve yazılım | Zorunlu mu, tutarı nasıl değişiyor? |
| Ürün ve stok | Asgari alım, fiyat değişikliği ve iade koşulları ne? |
Hesabı beklenen, düşük ve yüksek satış senaryolarıyla tekrarlayın. Bedellerin hangi satış tutarı üzerinden hesaplandığını ve KDV dahil olup olmadığını aynı temelde karşılaştırın; kredi taksitleri ve işletme sahibinin geçim ihtiyacı için ayrıca nakit planı yapın. Düşük satış senaryosunda açığı karşılayacak kaynağınız yoksa giriş bedeli uygun görünse bile yatırımı ertelemek veya koşulları değiştirmek daha güvenli olabilir.
Lokasyonu ve satış tahminini sınayın
Firma önerdiği ciroyu hangi şubelerin, hangi dönemlerin ve hangi gider varsayımlarının desteklediğini yazılı açıklasın. Mümkünse farklı lokasyonlardaki mevcut bayilerle ve işletmesini devretmiş veya kapatmış bayilerle görüşün. Satış beklentisinin yanında ürün tedariki, merkezin desteği ve beklenmeyen giderler hakkında da soru sorun; tek bir başarılı şubeyi kendi işletmenizin sonucu saymayın.
Seçtiğiniz yerde yaya hareketini farklı gün ve saatlerde gözlemleyin; hedef müşteri, rakipler, ulaşım, kira ve faaliyet için gereken izinleri değerlendirin. Merkezin lokasyonu onaylaması satış garantisi değildir. Uygunluk veya izin koşulları netleşmeden uzun süreli kira taahhüdüne girmeyin.
Sözleşmede özellikle hangi koşulları aramalısınız?
Sözlü vaatlerin sözleşmeye ve eklerine yazılmasını isteyin. Bölge koruması varsa sınırları, süresi ve istisnaları belirli olsun. Aynı bölgede yeni bayi açılması, merkezin doğrudan satış yapması ve internet siparişlerinin nasıl karşılanacağı ayrı ayrı açıklansın. “Tek yetkili bayi” ifadesi, bu ayrıntılar yazılmadıkça bütün satış kanallarında koruma sağlandığını göstermeyebilir.
Sözleşmenin süresini, yenileme koşullarını, satış hedeflerini ve hedefe ulaşılamazsa ne olacağını inceleyin. Zorunlu tedarikçiler, fiyat değişiklikleri, eğitim ve reklam desteğinin kapsamı ile merkezin tek taraflı değişiklik yapabileceği koşullar da açık olmalı. Teminat, şahsi kefalet veya senet isteniyorsa hangi borçları güvenceye aldığı ve ne zaman iade edileceği netleştirilmelidir.
Çıkış hükümlerinde fesih nedenlerini, bildirim şartlarını, olası cezai bedelleri, stok ve ekipmanın akıbetini, devir imkanını ve sözleşme sonrası marka kullanımını kontrol edin. Özellikle rekabet etmeme hükmünün kapsamını ve uygulanabilirliğini avukatla değerlendirin. Bir mali müşavirden de yatırım ve nakit akışı hesabını gözden geçirmesini isteyin.
Ödeme ve imza öncesinde dosyayı tamamlayın
Son sözleşme metnini bütün ekleriyle alın; ücret çizelgesi, bölge tanımı, destek kapsamı ve konuşulan özel şartların aynı metinlerle uyumlu olduğunu kontrol edin. Eksik veya belirsiz maddeler için firmaya yazılı düzeltme talebi gönderin ve gelen yeni sürümü yeniden inceleyin.
Ön ödeme isteniyorsa ödemenin ne karşılığında yapıldığını, hangi hesaba gönderileceğini ve anlaşma kurulmazsa iade edilip edilmeyeceğini yazılı olarak belirleyin. İmzalanan sözleşme ve eklerinin birer kopyasını, ödeme dekontunu ve yazışmaları saklayın. Firma kritik belgeleri paylaşmıyor, inceleme için makul zaman tanımıyor veya yalnız sözlü güvence veriyorsa ödeme ve imzayı erteleyin.
