- Konu sahibi
- #1
Franchise alırken yalnızca giriş bedeline değil, işletme açılmadan önceki yatırım ile işletme başladıktan sonraki düzenli giderlere birlikte bakmalısınız. Önce markanın sözleşmesini, bölge ve rekabet şartlarını, toplam yatırım ihtiyacını ve gerçekçi nakit akışı planını inceleyin; ardından mevcut franchise alanlarıyla görüşüp tüm maliyetleri yazılı tekliflerle doğrulayın. Doğru karar, markanın bilinirliğinden çok, işletmenin borçlarını ve işletme giderlerini karşılayacak satış hacmine ulaşıp ulaşamayacağı anlaşılınca verilir.
Franchise bedeli, markaya katılmak için ödenen tek seferlik ücret olabilir; ancak çoğu projede toplam yatırımın yalnızca bir bölümünü oluşturur. İş yeri açılmadan önce ödenecek bütün kalemleri ayrı ayrı yazın ve KDV, depozito, ruhsat, tadilat ve beklenmeyen giderlerin teklife dahil olup olmadığını sorun.
Başlangıç maliyetleri genellikle şunları kapsar:
Franchise sözleşmesinde markaya yapılacak devam eden ödemelerin nasıl hesaplandığını netleştirin. Aylık sabit bedel, ciro üzerinden royalty, ulusal veya bölgesel reklam katkısı, yazılım ücreti, eğitim yenileme bedeli ve zorunlu tedarik farkı birbirinden ayrı incelenmelidir.
Ciro üzerinden alınan bir pay, satış düşükken azalabilir; fakat satış yükseldiğinde kârlılığı beklenenden fazla etkileyebilir. Sabit bedel ise satıştan bağımsız olarak ödenir. Ayrıca reklam katkısının hangi kampanyalarda kullanılacağı ve size raporlanıp raporlanmayacağı sorulmalıdır. Zorunlu tedarik varsa aynı ürünün piyasadaki fiyatıyla karşılaştırma yapın; yalnız alış fiyatına değil, teslimat, minimum sipariş ve iade koşullarına da bakın.
Aşağıdaki ayrım, teklifleri karşılaştırırken hangi kalemin ne zaman nakit çıkışı oluşturduğunu görmenizi sağlar.
Bu tabloyu doldururken markadan sözlü tahmin değil, kalem kalem yazılı teklif isteyin. Bir giderin “marka standardı” olarak belirtilmesi, tutarın sınırsız veya otomatik olarak kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Sözleşmede markayı kullanma hakkının süresi, yenileme şartları, bölge koruması, hedef veya performans yükümlülükleri, zorunlu tedarikçiler, denetim hakkı, eğitim kapsamı ve sözleşmenin hangi durumlarda feshedilebileceği açıkça yer almalıdır.
“Bölge koruması” varsa bunun hangi adresi veya yarıçapı kapsadığını sorun. Koruma yalnız aynı markanın yeni şube açmasını engelliyor olabilir; markanın internetten, mobil uygulamadan veya farklı satış kanallarından bölgenize satış yapmasını engellemeyebilir. Bu ayrım yazılı olarak açıklanmadıkça korumayı geniş yorumlamayın.
Devir ve çıkış hükümleri de başlangıç şartları kadar önemlidir. İşletmeyi satmak istediğinizde markanın onayı gerekip gerekmediğini, devir bedelini kimin ödeyeceğini, kalan stok ve ekipmanın nasıl değerlendirileceğini öğrenin. Fesih halinde tabela, marka işaretleri, tarifler, yazılımlar ve müşteri verileriyle ilgili yükümlülüklerin nasıl sona ereceğini de kontrol edin. Sözleşme imzalanmadan önce franchise sözleşmesini, eklerini ve varsa kira sözleşmesini ticaret hukuku konusunda deneyimli bağımsız bir avukata inceletmek, markanın sunduğu danışmanlıktan farklı bir kontrol sağlar.
Markanın sunduğu ciro veya kârlılık örneklerini garanti edilmiş sonuç gibi değerlendirmeyin. Bu rakamların hangi şehir, metrekare, kira, personel sayısı, açılış tarihi ve satış kanalına ait olduğunu sorun. Size verilen örneği kendi lokasyonunuzun kira ve personel giderleriyle yeniden hesaplayın.
Varsayımsal bir örnekte aylık sabit gideriniz 300.000 TL, ürün ve satışa bağlı giderleriniz cironun yüzde 45’i, royalty ve reklam ödemeleriniz de cironun yüzde 8’i olsun. Aylık başa baş ciro yaklaşık olarak 300.000 / (1 - 0,45 - 0,08) hesabıyla 638.300 TL çıkar. Bu yalnızca örnek bir hesaplamadır; vergi, finansman, fire, kur farkı ve dönemsel satış değişimleri ayrıca eklenmelidir. Gerçek hesabı markanın yazılı maliyetleri ve kendi kira teklifiniz üzerinden yapın.
Karar vermeden önce mevcut ve eski franchise alanlarıyla, mümkünse markanın yönlendirmediği kişilerle görüşün. Açılış süresi, tedarik sorunları, reklam katkısının karşılığı, denetim sıklığı ve sözleşmeden ayrılma deneyimi hakkında aynı soruları sorun. Birden fazla işletme aynı noktada benzer sorunları anlatıyorsa bunu tekil şikâyet olarak değil, sözleşme ve iş modeli açısından incelenmesi gereken bir risk olarak değerlendirin.
Franchise almaya ancak toplam yatırım, işletme sermayesi, aylık başa baş ciro ve en kötü makul senaryo birlikte hesaplandıktan sonra karar verin. Markanın şartları bu hesabı yalnızca yüksek satış varsayımıyla mümkün kılıyorsa, giriş bedeli uygun görünse bile yatırım henüz doğrulanmış sayılmaz.
Önce toplam yatırım tutarını çıkarın
Franchise bedeli, markaya katılmak için ödenen tek seferlik ücret olabilir; ancak çoğu projede toplam yatırımın yalnızca bir bölümünü oluşturur. İş yeri açılmadan önce ödenecek bütün kalemleri ayrı ayrı yazın ve KDV, depozito, ruhsat, tadilat ve beklenmeyen giderlerin teklife dahil olup olmadığını sorun.
Başlangıç maliyetleri genellikle şunları kapsar:
- Franchise giriş veya lisans bedeli
- İş yeri kira depozitosu, peşin kira ve emlak komisyonu
- Tadilat, dekorasyon, tabela ve markanın kurumsal standartlarına uyum
- Mutfak, üretim, satış veya teknik ekipman
- İlk ürün ve sarf malzemesi stoğu
- Kasa, yazılım, güvenlik ve iletişim sistemleri
- Ruhsat, kuruluş, muhasebe ve danışmanlık giderleri
- Açılış reklamı, personel eğitimi ve işe alım giderleri
- İlk aylarda oluşacak işletme sermayesi ihtiyacı
Düzenli ve satışa bağlı ödemeleri ayırın
Franchise sözleşmesinde markaya yapılacak devam eden ödemelerin nasıl hesaplandığını netleştirin. Aylık sabit bedel, ciro üzerinden royalty, ulusal veya bölgesel reklam katkısı, yazılım ücreti, eğitim yenileme bedeli ve zorunlu tedarik farkı birbirinden ayrı incelenmelidir.
Ciro üzerinden alınan bir pay, satış düşükken azalabilir; fakat satış yükseldiğinde kârlılığı beklenenden fazla etkileyebilir. Sabit bedel ise satıştan bağımsız olarak ödenir. Ayrıca reklam katkısının hangi kampanyalarda kullanılacağı ve size raporlanıp raporlanmayacağı sorulmalıdır. Zorunlu tedarik varsa aynı ürünün piyasadaki fiyatıyla karşılaştırma yapın; yalnız alış fiyatına değil, teslimat, minimum sipariş ve iade koşullarına da bakın.
Aşağıdaki ayrım, teklifleri karşılaştırırken hangi kalemin ne zaman nakit çıkışı oluşturduğunu görmenizi sağlar.
| Maliyet grubu | Ne zaman oluşur? | Kontrol edilmesi gereken nokta |
|---|---|---|
| Başlangıç yatırımı | Sözleşme ve açılış öncesi | Bedelin kapsamı, KDV, ekipman ve tadilat dahil mi? |
| İşletme giderleri | Her ay veya her siparişte | Kira, maaş, tedarik, enerji, yazılım ve lojistik giderleri |
| Marka ödemeleri | Aylık, dönemsel veya ciroya bağlı | Royalty, reklam katkısı, sabit ücret ve artış yöntemi |
| Sözleşme çıkış maliyetleri | Devir, fesih veya yenileme aşamasında | Tazminat, devir onayı, rekabet yasağı ve yenileme bedeli |
Sözleşmede yalnız fiyatı değil, kontrol alanını da okuyun
Sözleşmede markayı kullanma hakkının süresi, yenileme şartları, bölge koruması, hedef veya performans yükümlülükleri, zorunlu tedarikçiler, denetim hakkı, eğitim kapsamı ve sözleşmenin hangi durumlarda feshedilebileceği açıkça yer almalıdır.
“Bölge koruması” varsa bunun hangi adresi veya yarıçapı kapsadığını sorun. Koruma yalnız aynı markanın yeni şube açmasını engelliyor olabilir; markanın internetten, mobil uygulamadan veya farklı satış kanallarından bölgenize satış yapmasını engellemeyebilir. Bu ayrım yazılı olarak açıklanmadıkça korumayı geniş yorumlamayın.
Devir ve çıkış hükümleri de başlangıç şartları kadar önemlidir. İşletmeyi satmak istediğinizde markanın onayı gerekip gerekmediğini, devir bedelini kimin ödeyeceğini, kalan stok ve ekipmanın nasıl değerlendirileceğini öğrenin. Fesih halinde tabela, marka işaretleri, tarifler, yazılımlar ve müşteri verileriyle ilgili yükümlülüklerin nasıl sona ereceğini de kontrol edin. Sözleşme imzalanmadan önce franchise sözleşmesini, eklerini ve varsa kira sözleşmesini ticaret hukuku konusunda deneyimli bağımsız bir avukata inceletmek, markanın sunduğu danışmanlıktan farklı bir kontrol sağlar.
Markanın vaadini bağımsız verilerle test edin
Markanın sunduğu ciro veya kârlılık örneklerini garanti edilmiş sonuç gibi değerlendirmeyin. Bu rakamların hangi şehir, metrekare, kira, personel sayısı, açılış tarihi ve satış kanalına ait olduğunu sorun. Size verilen örneği kendi lokasyonunuzun kira ve personel giderleriyle yeniden hesaplayın.
Varsayımsal bir örnekte aylık sabit gideriniz 300.000 TL, ürün ve satışa bağlı giderleriniz cironun yüzde 45’i, royalty ve reklam ödemeleriniz de cironun yüzde 8’i olsun. Aylık başa baş ciro yaklaşık olarak 300.000 / (1 - 0,45 - 0,08) hesabıyla 638.300 TL çıkar. Bu yalnızca örnek bir hesaplamadır; vergi, finansman, fire, kur farkı ve dönemsel satış değişimleri ayrıca eklenmelidir. Gerçek hesabı markanın yazılı maliyetleri ve kendi kira teklifiniz üzerinden yapın.
Karar vermeden önce mevcut ve eski franchise alanlarıyla, mümkünse markanın yönlendirmediği kişilerle görüşün. Açılış süresi, tedarik sorunları, reklam katkısının karşılığı, denetim sıklığı ve sözleşmeden ayrılma deneyimi hakkında aynı soruları sorun. Birden fazla işletme aynı noktada benzer sorunları anlatıyorsa bunu tekil şikâyet olarak değil, sözleşme ve iş modeli açısından incelenmesi gereken bir risk olarak değerlendirin.
Franchise almaya ancak toplam yatırım, işletme sermayesi, aylık başa baş ciro ve en kötü makul senaryo birlikte hesaplandıktan sonra karar verin. Markanın şartları bu hesabı yalnızca yüksek satış varsayımıyla mümkün kılıyorsa, giriş bedeli uygun görünse bile yatırım henüz doğrulanmış sayılmaz.
