- Konu sahibi
- #1
Bir kitabın özetini çıkarmak için önce metni anlayarak okuyun, ardından olayları veya ana düşünceleri önem sırasına koyup kendi cümlelerinizle kısaltın. İyi bir özet; kitabın bütün ayrıntılarını değil, ana konusu, temel gelişmeleri, önemli kişileri ve ulaştığı sonucu içerir. Metni kopyalamak yerine, kitabı okumamış bir kişinin ana fikri ve olay akışını anlayabileceği yoğunlukta yeniden anlatmalısınız.
Özeti yazmaya doğrudan ilk sayfadan başlamayın. Önce kitabın başlığını, yazarını, türünü ve mümkünse bölüm yapısını inceleyin. Bu bilgiler, okurken hangi noktaların önemli olabileceğini anlamanıza yardımcı olur.
Okuma sırasında her cümleyi not almak yerine şu sorulara cevap arayın:
Varsayımsal olarak, bir romanda ailesiyle yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle başka bir şehre giden bir karakter olduğunu düşünelim. Karakter yeni çevresinde çeşitli sorunlarla karşılaşıyor, başlangıçta yalnızca kendi hedefini gerçekleştirmeye çalışıyor, fakat yaşadıkları sonucunda ailesiyle ilişkisini yeniden değerlendiriyor.
Bu romanın özeti, bütün karşılaşmaları tek tek saymak yerine şöyle kurulabilir: Ana karakter, ailesiyle yaşadığı çatışmanın ardından yeni bir şehirde kendi hayatını kurmaya çalışır. Karşılaştığı güçlükler, başlangıçtaki düşüncelerini sorgulamasına ve ailesiyle olan ilişkisini farklı değerlendirmesine neden olur. Roman, kişinin bağımsızlaşma isteği ile bağlılıkları arasındaki dengeyi aramasını konu eder.
Bu örnekte olayların tamamı anlatılmamıştır; fakat başlangıçtaki durum, temel değişim ve ana düşünce korunmuştur. Özetin amacı merakı tamamen yok etmek değil, kitabın ne anlattığını açık ve doğru biçimde göstermektir.
Özetin uzunluğu, verilen göreve ve kitabın kapsamına göre değişir. Öğretmen belirli bir kelime veya sayfa sınırı verdiyse bu sınırı aşmadan önce ana olayları ve sonucu koruyun. Kısaltmanız gerekiyorsa önce tekrarları, örnekleri ve ikincil ayrıntıları çıkarın; ana çatışmayı veya kitabın temel düşüncesini çıkarmayın.
Özet çoğunlukla tek bir bütün metin hâlinde yazılır. Başlangıçta kitabın adı, yazarı ve ana konusu; ortada temel gelişmeler; sonda ise olayların veya düşüncenin vardığı sonuç bulunur. Kişisel değerlendirme eklemeniz istenmiyorsa “Bence kitap çok başarılıdır” gibi yorumlara yer vermeyin. Özet ile kitap eleştirisi farklıdır: Özet kitabın ne anlattığını, eleştiri ise bu anlatım hakkındaki değerlendirmenizi açıklar.
Son kontrol sırasında metninizi şu üç soruyla değerlendirin: Kitabın ana konusu anlaşılabiliyor mu? Önemli gelişmeler doğru sırada mı? Metinde kitaptan gelmeyen kişisel yorum veya doğrulanmamış ayrıntı var mı? Bu soruların yanıtı olumluysa özetiniz, kitabın temel içeriğini gereksiz ayrıntıya boğmadan aktaracak durumdadır.
Özete başlamadan önce kitabı nasıl okuyabilirsiniz?
Özeti yazmaya doğrudan ilk sayfadan başlamayın. Önce kitabın başlığını, yazarını, türünü ve mümkünse bölüm yapısını inceleyin. Bu bilgiler, okurken hangi noktaların önemli olabileceğini anlamanıza yardımcı olur.
Okuma sırasında her cümleyi not almak yerine şu sorulara cevap arayın:
- Kitap hangi konuyu veya sorunu ele alıyor?
- Ana kişi ya da kişiler kimler?
- Olaylar nerede ve hangi koşullarda geçiyor?
- Başlangıçta hangi durum var, sonra ne değişiyor?
- Kitabın sonunda hangi sonuca veya düşünceye ulaşılıyor?
Kitap özeti çıkarma adımları
- Kitabı anlayarak okuyun. Bilmediğiniz sözcükleri ve anlamını kavrayamadığınız bölümleri belirleyin. Anlaşılmayan bir kısmı özetlemek, yanlış veya eksik sonuçlara yol açar.
- Kısa notlar alın. Her bölüm için bir veya iki cümlelik not yazın. Notlarda ayrıntılı konuşmaları değil, olayın ya da düşüncenin özünü belirtin.
- Ana unsurları ayırın. Kişi, yer, zaman, temel sorun, önemli gelişme ve sonuç bilgilerini seçin. Her ayrıntı özete girmek zorunda değildir.
- Notları önem sırasına koyun. Bir ayrıntı çıkarıldığında kitabın ana konusu anlaşılmıyorsa o ayrıntı önemlidir. Çıkarıldığında yalnızca süsleyici bilgi kayboluyorsa özete alınmayabilir.
- Metni kendi cümlelerinizle yazın. Kitaptaki cümleleri art arda kopyalamayın. Özet, kitabın kısaltılmış bir alıntısı değil, sizin anladığınızı gösteren yeni bir anlatımdır.
- Son kez karşılaştırın. Yazdığınız metni kitapla karşılaştırarak önemli bir gelişmeyi atlayıp atlamadığınızı ve kitaba ait olmayan bir yorum ekleyip eklemediğinizi kontrol edin.
Kısa bir örnek üzerinden yöntem
Varsayımsal olarak, bir romanda ailesiyle yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle başka bir şehre giden bir karakter olduğunu düşünelim. Karakter yeni çevresinde çeşitli sorunlarla karşılaşıyor, başlangıçta yalnızca kendi hedefini gerçekleştirmeye çalışıyor, fakat yaşadıkları sonucunda ailesiyle ilişkisini yeniden değerlendiriyor.
Bu romanın özeti, bütün karşılaşmaları tek tek saymak yerine şöyle kurulabilir: Ana karakter, ailesiyle yaşadığı çatışmanın ardından yeni bir şehirde kendi hayatını kurmaya çalışır. Karşılaştığı güçlükler, başlangıçtaki düşüncelerini sorgulamasına ve ailesiyle olan ilişkisini farklı değerlendirmesine neden olur. Roman, kişinin bağımsızlaşma isteği ile bağlılıkları arasındaki dengeyi aramasını konu eder.
Bu örnekte olayların tamamı anlatılmamıştır; fakat başlangıçtaki durum, temel değişim ve ana düşünce korunmuştur. Özetin amacı merakı tamamen yok etmek değil, kitabın ne anlattığını açık ve doğru biçimde göstermektir.
Özetin uzunluğu ve biçimi nasıl belirlenir?
Özetin uzunluğu, verilen göreve ve kitabın kapsamına göre değişir. Öğretmen belirli bir kelime veya sayfa sınırı verdiyse bu sınırı aşmadan önce ana olayları ve sonucu koruyun. Kısaltmanız gerekiyorsa önce tekrarları, örnekleri ve ikincil ayrıntıları çıkarın; ana çatışmayı veya kitabın temel düşüncesini çıkarmayın.
Özet çoğunlukla tek bir bütün metin hâlinde yazılır. Başlangıçta kitabın adı, yazarı ve ana konusu; ortada temel gelişmeler; sonda ise olayların veya düşüncenin vardığı sonuç bulunur. Kişisel değerlendirme eklemeniz istenmiyorsa “Bence kitap çok başarılıdır” gibi yorumlara yer vermeyin. Özet ile kitap eleştirisi farklıdır: Özet kitabın ne anlattığını, eleştiri ise bu anlatım hakkındaki değerlendirmenizi açıklar.
Son kontrol sırasında metninizi şu üç soruyla değerlendirin: Kitabın ana konusu anlaşılabiliyor mu? Önemli gelişmeler doğru sırada mı? Metinde kitaptan gelmeyen kişisel yorum veya doğrulanmamış ayrıntı var mı? Bu soruların yanıtı olumluysa özetiniz, kitabın temel içeriğini gereksiz ayrıntıya boğmadan aktaracak durumdadır.
